Jeden grosz, trzy pieczątki i ani jednego człowieka

Koperta, która ważyła więcej niż laptop

Był wtorek, godzina 9:40. Kawa w biurze jeszcze parowała, kiedy drzwi otworzyły się z impetem, jakiego nie powstydziłby się oddział antyterrorystyczny.

W progu stanął pan Tomek (imię zmienione, choć on sam przez chwilę rozważał zmianę nazwiska i kraju zamieszkania). Programista, twórca gier, człowiek, który bez mrugnięcia okiem debuguje kod o trzeciej w nocy. Tego ranka jednak trzymał w ręku urzędową kopertę z okienkiem, jakby to był granat z wyciągniętą zawleczką.

– Panie Januszu – powiedział głosem człowieka, który właśnie pożegnał się z rodziną. – Urząd. Skarbowy. Polecony. Za potwierdzeniem odbioru.

Każdy, kto prowadzi firmę w Polsce, zna ten dreszcz. To nie jest zwykły list. To list, który każe ci w ciągu trzech sekund przypomnieć sobie każdą fakturę z ostatnich pięciu lat i każdy paragon za kawę, który wrzuciłeś w koszty z lekkim wahaniem.

Sprawa wagi państwowej: jeden grosz

Otworzyliśmy kopertę z należytym namaszczeniem. W środku dwie strony gęstego tekstu, trzy powołania na przepisy, pieczątka okrągła, pieczątka podłużna i podpis, który wyglądał jak EKG pacjenta w stanie krytycznym.

Urząd wzywał pana Tomka do złożenia wyjaśnień w sprawie „stwierdzonej rozbieżności” między kwotą wykazaną w pliku JPK a kwotą wynikającą z deklaracji. Termin: siedem dni. Forma: najlepiej osobiście, pokój 214, „z oryginalnymi dokumentami źródłowymi”.

Sięgnęliśmy do danych. Przeliczyliśmy. Przeliczyliśmy jeszcze raz, bo za pierwszym razem nie uwierzyliśmy.

Rozbieżność wynosiła jeden grosz. Słownie: zero złotych, jeden grosz. Różnica z zaokrągleń, którą system urzędu sam wygenerował przy sumowaniu pozycji, a potem sam sobie wykrył jako nieprawidłowość.

– Czyli mam iść do pokoju 214 z segregatorem, żeby wyjaśnić grosz? – zapytał pan Tomek.

– Formalnie tak – odpowiedziałem. – Ale zanim pan weźmie urlop, zadzwonimy.

Telefon, czyli gra w pomidora z państwem

Na piśmie był numer telefonu. Wykręciłem go z naiwnością człowieka, który wciąż wierzy, że urzędy istnieją po to, żeby rozmawiać z obywatelem.

Pierwsza próba: sygnał, sygnał, sygnał… i cisza. Druga próba: zajęte. Trzecia: odebrała pani z sekretariatu, która wysłuchała mnie cierpliwie, po czym oznajmiła, że referent prowadzący sprawę jest na urlopie. Do kiedy? Tego nie wie. Kto go zastępuje? Też nie wie. Czy można przesłać wyjaśnienie mailem? Absolutnie nie, mailem urząd nic nie przyjmuje, „proszę przez ePUAP albo osobiście”.

Zaproponowałem, że w dwie minuty wyjaśnię przez telefon, skąd wziął się grosz. W słuchawce zapadła cisza, jaką zwykle słyszy się na pogrzebach, a potem padło zaklęcie, które zna każdy księgowy w tym kraju:

– Proszę pana, obowiązuje nas tajemnica skarbowa.

Wyjaśniłem, że jestem pełnomocnikiem pana Tomka, że pełnomocnictwo leży w systemie urzędu od kilku lat i że pytam o pismo, które urząd sam wysłał. Nic z tego. „Nie mamy jak zweryfikować, kim pan jest. Proszę podać TelePIN.”

Dla nieobeznanych: TelePIN to kod, który podatnik generuje sobie w e-Urzędzie Skarbowym, żeby przez telefon udowodnić, że jest sobą. Ważny krótko, jednorazowy, kapryśny jak kot. Problem w tym, że pan Tomek siedział właśnie w pociągu do Krakowa, z zasięgiem pojawiającym się co trzecie drzewo.

Operacja trwała dwadzieścia minut. Pan Tomek logował się profilem zaufanym, który trzy razy wylogował go po tunelu. Wygenerował kod, przesłał mi go SMS-em, ja zadzwoniłem ponownie, odczekałem swoje przy muzyczce i podyktowałem sześć cyfr. Pani w słuchawce sprawdziła i oznajmiła, że kod owszem jest poprawny, ale wygenerował go podatnik, a dyktuje pełnomocnik, więc „tak być nie może”. Albo dzwoni podatnik osobiście, albo nic.

Podsumujmy: żeby urząd mógł powiedzieć mi to, co sam napisał w liście, który trzymałem w ręku, musiałem udowodnić tożsamość kodem, którego nie wolno mi było użyć. Wezwać w sprawie indywidualnej urząd może zawsze, ale porozmawiać o niej – już tylko po przejściu tora przeszkód. Kafka by się wzruszył. Albo zażądał tantiem.

Na koniec dostałem radę, żeby zadzwonić na infolinię Krajowej Informacji Skarbowej. Infolinia, jak to infolinia, odpowiada na pytania ogólne, a nasza sprawa była wyjątkowo szczegółowa. Dokładnie na jeden grosz.

Pismo na półtora strony w sprawie jednego grosza

Skoro rozmowa była niemożliwa, przystąpiliśmy do korespondencji. Napisałem wyjaśnienie: grzecznie, rzeczowo, z tabelką, z wyliczeniem zaokrągleń pozycja po pozycji. Półtora strony uprzejmości po to, żeby powiedzieć jedno zdanie: grosz zgubił się w zaokrągleniach, a podatek jest zapłacony co do grosza. Właściwie co do grosza z nadwyżką.

Wysłaliśmy przez ePUAP w czwartym dniu terminu. UPO wpadło po kilku sekundach. Państwo, kiedy chce, potrafi być błyskawiczne. Przynajmniej w potwierdzaniu, że coś dostało.

A potem zapadła cisza. Tydzień. Dwa. Trzy. Pan Tomek co kilka dni pytał, czy coś wiadomo, a ja odpowiadałem zgodnie z prawdą, że wiadomo tyle, ile wie urząd. Czyli na razie nic.

Zwróćcie uwagę na asymetrię, którą zna każdy przedsiębiorca. Obywatel ma siedem dni na odpowiedź, inaczej grozi mu kara porządkowa. Urząd ma swoje terminy, a gdy się w nich nie zmieści, wysyła uprzejme zawiadomienie, że sprawa zostanie załatwiona w nowym terminie. I nikt nie płaci za to kary. Grosz, jak widać, działa tylko w jedną stronę.

Finał: „urząd przyjmuje wyjaśnienia”

Po pięciu tygodniach przyszedł kolejny list. Oczywiście polecony, oczywiście za potwierdzeniem odbioru, bo przecież dobra wiadomość też musi zostać doręczona z należytą powagą.

W środku jedno zdanie merytoryczne: urząd „przyjmuje złożone wyjaśnienia” i nie stwierdza nieprawidłowości. Żadnych przeprosin, żadnego „przepraszamy, to nasz system tak liczy”. Po prostu łaskawe zamknięcie sprawy, którą urząd sam sobie wymyślił.

Ale to nie był koniec atrakcji. Pod pismem do pana Tomka leżała jeszcze jedna kartka. Wezwanie do zapłaty zaległości w PIT, z imieniem, nazwiskiem, PESEL-em, adresem i kwotą długu. Tyle że nie pana Tomka. Jakiejś pani Krystyny z drugiego końca miasta.

Tak, ten sam urząd, który dwa tygodnie wcześniej nie mógł mi przez telefon potwierdzić treści pisma, które trzymałem w ręku, bo tajemnica skarbowa, włożył do cudzej koperty pełne dane podatkowe obcej osoby. Bez TelePIN-u, bez weryfikacji, bez pytania, kto otworzy kopertę.

I żebyśmy się dobrze zrozumieli: w naszej praktyce to nie pierwszy raz. Widzieliśmy już pisma wysłane na adres sprzed ośmiu lat, załączniki dotyczące innego podatnika i maile z danymi kilku osób naraz w polu „do wiadomości”. Tajemnica skarbowa w polskim wydaniu działa jak drzwi obrotowe: szczelnie zamknięte, kiedy to ty chcesz wejść, i szeroko otwarte, kiedy urzędowi coś wypada z kieszeni.

Kartkę pani Krystyny odesłaliśmy do urzędu z grzeczną informacją, gdzie się zapędziła. Na odpowiedź czekamy do dziś. Nikt nie poprosił nas o TelePIN.

Zróbmy więc mały rachunek. Po stronie państwa: dwa listy polecone za zwrotnym potwierdzeniem, każdy kosztujący kilkaset razy więcej niż przedmiot sporu, do tego czas referenta, sekretariatu, kancelarii i kogoś, kto przybijał pieczątki. Po stronie przedsiębiorcy: nieprzespana noc, poranek wyjęty z pracy i nerwy, których żaden kalkulator nie wyceni. Po stronie biura: kilka telefonów, wyliczenie i pismo.

Wszystko po to, żeby ustalić, że grosz jest grosz. A pan Tomek? Oprawił drugi list w ramkę i powiesił nad biurkiem. Mówi, że to najdroższe jedno zdanie, jakie kiedykolwiek dostał za darmo.

Morał dla każdego, kto dostał list z urzędu

Po pierwsze: nie panikuj. Spora część pism z urzędu to nie oskarżenie, tylko efekt działania automatu, który porównuje liczby i nie ma poczucia humoru ani proporcji. Wezwanie to nie wyrok.

Po drugie: nie ignoruj. Urząd może się spóźniać bez konsekwencji, ty niestety nie. Termin z pisma liczy się naprawdę, nawet jeśli sprawa dotyczy grosza.

Po trzecie: przynieś kopertę do biura, zanim zaczniesz pisać do urzędu sam. Wyjaśnienie napisane emocjami potrafi zrobić z jednego grosza postępowanie na pół roku. Wyjaśnienie napisane spokojnie, z tabelką, zamyka sprawę jednym zdaniem.

A my? My dalej odbieramy telefony od klientów. Osobiście, bez urlopu do odwołania i bez tłumaczenia, że „w sprawach indywidualnych nie udzielamy informacji”. Bo właśnie od spraw indywidualnych jesteśmy.

Historia oparta na prawdziwych wydarzeniach z życia biura. Imiona i szczegóły zmienione. Grosz autentyczny.